اگر شب پیش از ولادتهای ائمه اطهار(ع) گذرتان به مهمانسرای حرم مطهر بیفتد، با فضایی روبهرو میشوید که کمتر شبیه یک آشپزخانه معمولی است. در دل شب، وقتی زائران آرامآرام مهمانسرا را ترک میکنند، کار تازهای آغاز میشود؛ کاری که حاصلش صبح روز بعد، لبخند هزاران زائر است. برای شنیدن داستان کیکهای چند صد متری باید از همین شب شروع کرد؛ از جایی که خادمیاران، قنادان و نذرهای مردمی کنار هم قرار میگیرند تا یک جشن متفاوت شکل بگیرد.
جشن از یک شب قبل کلید میخورد
وحید شرفا، معاون مهمانسراهای آستان قدس رضوی درباره این مرحله میگوید: «یک روز پیش از ولادت، تمام مواد اولیه مورد نیاز تهیه و به آشپزخانههای مهمانسرا منتقل میشود». مواد اولیهای که قرار است در مقیاسی بزرگ مصرف شود، باید از نظر کیفیت و سلامت کاملاً تأیید شده باشد،به همین دلیل تأمین اقلام، با دقت و برنامهریزی انجام میشود تا در شب اصلی، هیچ وقفهای در روند کار ایجاد نشود. با پایان آخرین وعده پذیرایی شام از زائران، مهمانسرا وارد فاز تازهای میشود. شرفا در تشریح این بخش میافزاید: «پس از اتمام پذیرایی شام، شستوشوی کامل مهمانسرا انجام و مواد اولیه به آشپزخانه منتقل میشود». در این مرحله، فضا کاملاً از حالت روزمره خارج میشود. میزها جابهجا میشوند، سطحها شسته و ضدعفونی میشود و چیدمان جدیدی شکل میگیرد؛ چیدمانی که قرار است میزبان کیکهایی با طول چند صد متر باشد. پس از شستوشو، نوبت آمادهسازی محیط است. به گفته معاون مهمانسراهای آستان قدس رضوی، «میزها بهگونهای چیده میشود که تمام مراحل آمادهسازی کیک، با رعایت کامل اصول بهداشتی انجام شود». در این مرحله، پیشبندها، دستکشها و کلاههای یک بار مصرف توزیع میشود و هر کس جای مشخصی برای کار دارد. نظم در این بخش اهمیت ویژهای دارد؛ چرا که قرار است دهها نفر همزمان و در یک فضای محدود فعالیت کنند.
اینجا مهمانسرا بیدار میماند
حدود ساعت ۱۰ و ۱۱ شب، پس از آماده شدن فضا، عملیات اصلی آغاز میشود. در این ساعت، قنادان و خادمیاران وارد کار میشوند. برخی مسئول آمادهسازی کیک پایه هستند، برخی خامهکشی میکنند و گروهی دیگر، وظیفه تزئین را برعهده دارند. از اینجا به بعد دیگر فضایی است که ذکر، صلوات و مولودی همراه هم شنیده میشود. از ساعت ۱۱ شب تا حدود ۴ بامداد، مهمترین و طولانیترین بخش کار انجام میشود. در این ساعات، کیکها بهتدریج شکل نهایی خود را پیدا میکنند. خامهکشی، تزئین و کنترل کیفیت، همزمان پیش میرود. حضور مدیران کنترل کیفیت و بهداشت در تمام مراحل سبب میشود کوچکترین جزئیات نیز زیر نظر باشد و محصول نهایی با اطمینان کامل آماده شود. با نزدیک شدن به اذان صبح، نوبت مرحلهای حساس میرسد. شرفا در این باره توضیح میدهد: «از ساعت ۴ تا ۶ صبح، کیکها برش داده شده و بستهبندی انجام میشود». برش کیکهای چند صد متری، نیازمند دقت و هماهنگی بالاست. هر بسته باید اندازه مشخصی داشته باشد و در شرایط کاملاً بهداشتی آماده شود. در این ساعات، خستگی به اوج میرسد، اما نزدیک شدن به زمان توزیع، انرژی تازهای به گروه میدهد.
پایانی شیرین بر شبی بلند
با پایان بستهبندی، دیگر جایی برای مکث نیست. بستهها باید هر چه زودتر به چایخانهها برسد؛ چراکه لحظه برداشت محصول این شب طولانی، نزدیک شده است. حدود ساعت ۷ صبح، همزمان با شلوغتر شدن صحنها، توزیع کیکها آغاز میشود؛ درست زمانی که زائران نماز صبح را خواندهاند و با دلهایی آرامتر در حال زیارتاند. زائران که بستههای کیک را میگیرند، اغلب میدانند پشت این شیرینی ساده، یک شب بیخوابی و ماهها برنامهریزی خوابیده است. گاهی یک جمله کوتاه از زبان زائران خطاب به خادمیاران که میگویند «انشاءالله عیدیتان را خود حضرت بدهد» برای خادمیاری که شب را تا صبح ایستاده، پاداش همه خستگیهاست و اینجاست که خستگی چندین روز تدارک، ساعتها کار شبانه و هماهنگی دهها نفر، در همان لبخند کوتاه و رضایت آرام زائر از تن بیرون میرود.
به گفته آقای صاحبی، یکی از خادمیاران مهمانسرا، بسیاری از زائران حس میکنند شیرینی ولادت را مستقیم از خود امام رضا(ع) گرفتهاند. بستهها برای بعضیها تبرک است؛ چیزی که باید سالم به خانه برسد، بین اعضای خانواده تقسیم شود یا سهم بیماری باشد که چشم انتظار شفاست. بعضی زیر لب دعا میکنند، بعضی اشک میریزند و بعضی فقط لبخند میزنند.
این جشن به محلهها هم میرسد
البته توزیع کیکها به حرم مطهر محدود نمیشود. بخشی از بستهها راهی مناطق محروم مشهد و مراکز خیریه شده و میان ایتام تقسیم میشود. این تصمیم، از ابتدا در برنامهریزی لحاظ شده است تا شادی ولادت، فقط در محدوده صحنها نماند. این مرحله، بُعد اجتماعی کار را پررنگتر میکند؛ جایی که نذرهای مردمی و تلاش خادمیاران، به دل محلههایی میرسد که شاید کمتر سهمی از چنین مناسبتهایی داشته باشند.
شیرینی یک حرکت جمعی
در کنار روایتهای میدانی، ساختار این برنامه نیز قابل توجه است. شرفا با اشاره به مشارکت مردمی در مهمانسراها میگوید: «در سالهای اخیر، با حضور خادمیاران افتخاری، اتفاقات فرهنگی ارزشمندی در کنار خدمترسانی شکل گرفته است». به گفته او، بخشی از هزینهها از محل نذر خادمیاران تأمین میشود و قنادان مطرح از مشهد و دیگر شهرها نیز بهصورت داوطلبانه در این برنامه مشارکت دارند. همین ترکیب مدیریت منسجم و مشارکت مردمی موجب تداوم این حرکت شده است. آمارها نیز تصویری روشن از گستره این برنامه ارائه میدهد. شرفا اظهار میکند: «در ولادت امام رضا(ع) یک کیک هزار متری تهیه شد، در ولادت حضرت زهرا(س) کیک ۲۵ متری داشتیم، در ولادت امام جواد(ع) یک کیک ۳۰۰ متری و یک کیک ۸۸ متری تهیه شد و برای نیمه شعبان نیز پخت کیک هزار متری را داشتیم». این کیکها نتیجه پیوند نذر مردمی، مدیریت منظم و عشق به امام رضا(ع) هستند. حرکتی که از دل مهمانسرا شروع میشود، در صحنها ادامه پیدا میکند و به محلههای شهر میرسد، تصویری روشن از یک «جنبش امامرضایی» که شادی را بهعنوان بخشی از دینداری، جدی میگیرد و آن را میان مردم تقسیم میکند.
نظر شما